شیر یکطرفه، چک ولو یا شیر خودکار چیست؟

شیر یک طرفه یا چک ولو (check valve) که نوعی از شیر های کنترلی صنعتی است، برای کنترل سیال به اپراتور نیاز ندارد. در این شیر ها، سیال تنها از یک طرف شیر عبور داده می شود و بازگشت سیال در مسیر مخالف امکان پذیر نیست. معمولا در برخی از سیستم های لوله کشی صنعتی همراه با شیر های کشویی از یک شیر یک طرفه نیز استفاده می شود تا بدون نیاز به اپراتور، امکان کنترل سیال در فشار پایین وجود داشته باشد.

عملکرد شیر یکطرفه

برای باز شدن این نوع از شیرآلات در خطوط پایپینگ (لوله کشی صنعتی) نیاز به یک فشار حداقلی می باشد، که به آن فشار کراکینگ (Cracking) گفته می شود. با وجود این فشار حداقلی، دریچه شیر یک طرفه باز شده و باعث عبور سیال خواهد شد. فشار کراکینگ در انواع شیر ها، با سایز و جنس های مختلف متغیر است. یکی از موارد مهم در انتخاب شیر یک طرفه، بررسی فشار حداقلی (Cracking) است که در طراحی پایپینگ (لوله کشی صنعتی) و انتخاب شیرآلات باید مد نظر گرفته شود. حال اگر این فشار حداقلی کاهش پیدا کند، مجرابند این شیر، که می تواند به طور مثال دیسک باشد، به حالت اولیه خود باز می گردد، بدین صورت اگر در خطوط لوله کشی، فشار یا برگشتی داشته باشیم، هر چه سریعتر فرآیند بسته شدن شیر مانع آن می گردد.

طریقه نصب شیر یکطرفه

اگر به دنبال آشنایی با طریقه نصب شیر یک طرفه یا چک ولو هستید، توجه داشته باشید که قبل از بکارگیری و قرار دادن شیر در سرویس (خط لوله)، از سالم بودن تمام قطعات کاربردی آن می بایست اطمینان حاصل نمایید.

اقدامات ساده اما در عین حال مهم و حیاتی بدین منظور عبارتند از:

• تا جایی که ممکن است شیر را به دور از محیط آلوده، گرد و غبار، نور مستقیم خورشید و در جای خشک و بدون رطوبت نگهداری نمایید. همچنین سعی کنید شیر را تا قبل از استفاده از بسته بندی کارخانه خارج ننمایید.
• چند بار از طریق چرخاندن عملگر، دیسک را باز و بسته کنید تا از عملکرد دیسک و روان بودن آن اطمینان حاصل نمایید.
• قبل از قرار دادن شیر در سرویس (خط لوله)، خط لوله را کاملا تمیز کرده تا عاری از هر گونه جسم، مواد خارجی یا گرد و غبار شود. (در صنعت به این عمل فلاشینگ (Flashing) گفته می شود.)
• قبل از نصب شیر حتما محکم بودن تمام پیچ و مهره های آن را با آچار مناسب تست کنید.
• بر روی تمام شیر های یک طرفه یک فلش حکاکی شده است که نشانگر جهت باز و بسته شدن شیر می باشد. در هنگام نصب توجه داشته باشید که فلش حتما با سیال در یک راستا قرار بگیرد.
• شیر های یک طرفه را در مکان هایی که فضای کافی جهت انجام تعمیرات دارند، نصب نمایید.
• در هنگام نصب شیر در نظر داشته باشید که فاصله بین فلنج های شیر و فلنج های خط لوله نباید کمتر از 10 میلیمتر باشد، این مورد به دو دلیل حائز اهمیت است، اول این که بدین صورت پیشانی (فیس فلنج) آسیب نمی بیند، دوما امکان قرار دادن واشر آب بندی به خوبی فراهم می شود.
• برای آب بند کردن شیر به خط لوله، بعد از نصب پیچ و مهره ها، فلنج ها را به صورت یکی در میان و ضربدری تا زمان آب بندی کامل سفت و محکم کنید.

کلاس ها و رده های شیر یکطرفه یا شیر خودکار

• کلاس 150
• کلاس 300
• کلاس 600
• کلاس 900
• کلاس 1500
• کلاس 2500

آلیاژ های شیر یکطرفه

آلیاژ هایی که این محصولات با آن ها ساخته می شوند عبارتند از:

• ASTM A105N
• ASTM A352 LC3
• ASTM A182 LF9
• ASTM A182 F5A,F5
• ASTM A182 F11
• ASTM A182 F22
• ASTM A182 F91
• ASTM A182 F304, 304L
• ASTM A182 F316, 316L
• ASTM A216 WCB, WCC
• ASTM A217 C12
• ASTM A217 C12A
• ASTM A217 WC6
• ASTM A217 WC9
• ASTM A350 LF2
• ASTM A350 LF3
• ASTM A351 CF8, CF3
• ASTM A351 CF8M, CF3M
• ASTM A352 LC3
• ASTM A352 LCB, LCC

اجزا چک ولو

بدنه شیر خودکار

بدنه این شیر خودکار (Body Check Valve) با توجه به نوع سیال، فشار کاری و دما در انواع شیر یک طرفه فلنجی، دنده ای و جوشی تولید می شود.

مزایای شیر یک طرفه

• عدم نیاز به اپراتور
• امکان تعمیر در خط
• مقرون به صرفه
• آببندی مناسب
• مقاومت در برابر خورندگی
• عدم ایجاد صدا در هنگام باز و بسته شدن
• رسوب پذیری کم
• گستره کاربرد و قابلیت کار در فشار کم
• قابل استفاده بصورت عمودی برای انواع سیال

فشار آببندی (Seal Pressure)

آب بند فشار مفهمومی برای نوع طراحی داخلی شیر می باشد که در مقایسه با مکانیزم آب بندی بدنه و کلاهک مزایای مشخصی دارد. از فشار سیستم سوپاپ برای ایجاد نیروهای کافی در برابر قطر داخلی بدنه شیر و سطوح درپوش استفاده می کند. فشار آب بند یک آرایش مکانیکی دوگانه می باشد که برای آببندی سیال با فشار بالا استفاده می شود.

کاربرد شیر یک طرفه

• صنایع نیروگاهی
• کشاورزی
• فاضلاب
• موتورخانه
• تصفیه خانه آب
• کاربرد های صنعتی
• تاسیسات ساختمانی
• سیستم های انتقال هوا